Mars' taki degisiklikler

Mars' in yüzeyindeki degisiklerin çogu artik yalnizca rüzgarlar tarafindan meydana getirilmektedir. Yukaridaki resimde 1978 yili ortalarinda kuzey kutup takkesi kenarinda meydana gelmis olan bir kasirgayi görmektesiniz. Mars' ta yaz sonu ve sonbahar baslarinda kutup takkelerinin kenarlarinda kasirgalar sikça görülür. Beyaz bölgeler buzla kapli kraterlerdir.

Mars' ta ayrica çok miktarda toz firtinalari görülmektedir. Bunlar yukaridaki resimde görüldügü gibi yerel oldugu gibi tüm gezegen yüzeyini kaplayacak sekilde küresel de olabilir. Küresel toz firtinalari Mars' in günese en yakin oldugu zamanlarda güney yarikürede baslar ve tüm gezegene yayilir. Yukaridaki firtina 1977' deki iki küresel firtina arasinda Solis Planum' da meydana gelmistir.

1971' de Mars' a Amerikalilar tarafindan 2 ve Sovyetler tarafindan bir uzay araci firlatildi. Bunlardan Mariner 8 firlatma sirasindaki bir ariza sebebiyle Mars yerine Atlantik Okyanusu' nun dibine gitmek zorunda kaldi. Geriye kalan Mars 5 ve Mariner 9 Mars' a kisa araliklarla vardiklarinda yüzeyde çok büyük bir toz firtinasi baslamisti. Sovyet yapimi Mars 5 daha düsük bir teknolojiyle yapildigindan programlanabilir degildi ve yörüngeye girdikten sonra otomatik olarak resim çekmeye basladi. Tabii ki Mars' in tamami tozla kapli oldugundan çekilen resimlerde hiç bir sey gözükmüyordu. Yakitini bitiren Mars 5 çok az yararli bilgi gönderebildi. Mariner 9 ise daha "akilli" bir uzay araci oldugundan 1.5 ay boyunca toz firtinasinin dinmesini bekledi. Firtina sirasinda 4 tane yuvarlak koyu bölge tozlarin üzerinde kalmaktaydi. Bunlar Mars' in dev volkanlari idi. Firtina dindikten sonra Mariner 9 gözlemlerine basladi ve daha önceki uzay araçlarinin yalnizca kraterli bölgelerin resimlerini çekmeleri dolayisiyla olusan ve Mars' in ölü bir gezegen oldugu imajini ortadan kaldirdi. Mariner 9 Mars' in hemen hemen tüm yüzeyini ve Phobos' la Deimos' un ilk detayli resimlerini çekti, yüzeyde dev volkanlar ve vadiler kesfetti. Mars' in ve günes sisteminin en büyük vadisi Valles Marineris kendisini kesfeden Mariner 9' un adini tasimaktadir.

Yukaridaki resimler 10 Eylül 1978' de 143 saniye arayla çekilmistir ve Valles Marineris' in bir bölümünü olusturan Candor Chasma ile Baetis Mensae' nin ufak bölümlerini göstermektedir. Sagdaki resmin ortasinda görüldügü gibi bir anda 600 metrelik bir toz bulutu yükselmistir. Bunun sebebinin Baetis Mensae platosunun çok küçük bir parçasinin deprem ya da günes altinda fazla isinmasi sonucu sağ taraftaki Candor Chasma vadisine düsmesi oldugu sanilmaktadir. Bu olay 1992 yilinda kesfedilmis olup bu kadar uzun zaman sonra bulunmasinin sebebi sagdaki resmin asiri derecede bozuk olarak dünyaya ulasmasi ve kimsenin bu zamana kadar resmi düzeltmek için herhangi bir çalisma yapmamasidir. Bu ayrintinin ortaya çikartilmasi uzun bir çaba gerektirmektedir.

Mars' ta firtinalarin yani sira dünayada da daha küçük ölçekte ve özellikle çöllerde meydana gelen, çöl seytani denen toz hortumlari olusmaktadir. Bunlari yukaridaki ve asagidaki resimlerde görebilirsiniz.

Yukarida gördügünüz çöl seytanlari 2 ila 6 km yükseklikte olup dünyada görülen benzerlerinden çok daha büyüktürler.

Yukarida bir üst resimdeki çöl seytanlarindan birinin büyütülmüs resmini görmektesiniz. Fotograf dik olarak çekildiginden toz bulutunun sekli görülememektedir ancak gölgesinden seklini belirlemek mümkündür.

Back to Mars page.Back to home page.